Świątniki

Rozmiar tekstu:
Świątniki to miejscowość o ciekawej przeszłości, szczycąca się piękną legendę o królowej Jadwidze, która miała uwolnić mieszkańców wsi od poddaństwa i uczynić ich sługami sandomierskiej kolegiaty. W świetle dokumentów historycznych rzecz się miała inaczej.

Otóż Świątniki to wieś służebna od początku swego istnienia. Jej nazwa wywodzi się zapewne z faktu służenia mieszkańców tej wioski w poświęconym miejscu, czyli w kościele.Tak też tą rzecz ujmuje Stanisław Rospond: "Świątnikiem nazywano kościelnego, który zobowiązany był do różnych posług w świątyni i z tych powodów mieszkańcy takich osad zwolnieni byli od wszelkich danin".

Ks.Melchior Buliński w monografii Sandomierza pisze: "...Osada Świątnikami nazwana należała do kolegiaty od samego początku, i że jej mieszkańcy, jako za usługę do kościoła przeznaczeni, pozyskali dla siebie różne wolności i swobody jakich inne wioski nie miały. Pierwszy z książąt polskich. o którym czytamy był Bolesław Wstydliwy, który im takowych udzielił. Następnie Leszek Czarny, książę krakowski, sandomierski i sieradzki w roku 1184, też nadania potwierdził oświadczając swym przywilejem, iż wszystkie postanowienia poprzedników swych nienaruszone mieć chce, ponieważ pragnie, aby i te, które przez niego wydawane będą, żadnej zmianie nie ulegały. W tymże nadaniu oświadcza rzeczony książę, iż osadę wsi Świątnik należącą do kościoła sandomierskiego na cześć Najświętszej Marii Panny fundowanego uwalnia od obowiązku dawania corocznie dwunastu miar żyta i tyluż wozów siana. Z tego jasno sie pokazuje, że jeszcze w trzynastym wieku wieś Świątniki do kolegiaty sandomierskiej należała.."

Nie od przypadkowej więc wizyty królowej Jadwigi w Świątnikach zaczęła się kolegiacka kariera tej wsi. Rola tej monarchini w dziejach wsi jest jednak i tak duża. Jadwiga wzięła pod szczególną opiekę Świątniki, Świerże oraz Piekary i wydała w 1397r. w Krakowie przywilej, który uwalniał świątniczan "od juryzdykcji wojewodów, kasztelanów, sędziów i podsędków". Mieszkańcy wsi dokument ten przechowywali do ubiegłego wieku. Potwierdzili go następni królowie: Władysław Jagiełło w 1417 r., Zygmunt I w 1515 r., Zygmunt August w 1568r., Jan Kazimierz, Jan III Sobieski, August Il, August III i Stanisław Poniatowski. Nie ma jednak nic za darmo. W zamian za te przywileje świątniczanie (kilku czy nawet kilkunastu) musieli chodzić do Sandomierza by tam, w kolegiacie (dzisiaj jest to katedra) wykonywać różne prace. Zobowiązani byli przy tym do noszenia tonsury - wierzchniej szaty z szarego sukna podobnej do księżej sutanny. Konsekwencją tego przywileju był w przeszłości lepszy los chłopów świątnickich niż mieszkańców sąsiednich wsi poddanych właścicielom. Świątniczanie mieli własne grunty i domy, którymi mogli dowolnie rozporządzać: sprzedawać, zamieniać, przekazywać krewnym. Mieszkańcy tej wioski mieli nawet swój dom przy kolegiacie - pisząc dzisiejszym językiem - był to ich hotel pracowniczy, w którym zatrzymywali się podczas dyżurów w kościele.Oddaleni od domów i oczu żon nie zawsze

zachowywali sie należycie. Oto zapis z "Księgi protokołów posiedzeń Kolegiaty" z 1664r.:"Dom świątników nieraz był miejscem schadzek nieodpowiednich gości, krzyków, pijatyk. By to przeciąć, należy zamknąć drzwi od miasta, zostawić tylko od strony cmentarza..."

Szczególne przywileje, wyróżniające mieszkańców tej wsi, spowodowały w konsekwencji izolację Świątnik. Młodzi, choć byli atrakcyjnymi partiami dla sąsiadów, zawierali związki małżeńskie w obrębie swojej miejscowości. Nastąpiło tu więc bardzo duże rozdrobnienie gospodarstw (do dzisiaj jest to widoczne w układzie wsi, gdzie w pobliżu kościoła widać w jednym wąskim pasie po trzy nawet zagrody - "wzdłuż" już nie można było dzielić działek), przeludnienie i pogorszenie sytuacji materialnej. Mimo to, panny z tej wsi, choć miały duże powodzenie w sąsiednich wioskach, niechętnie opuszczały rodzinne opłotki.

W 1867r. rząd carski, po siedmiu wiekach pełnienia służby przez świątniczan w sandomierskiej kolegiacie, uwolnił mieszkańców wioski od tego obowiązku. Musieli oni jednak - tak jak inni uwłaszczeni chłopi- spłacać za grunt, choć był on przecież ich własnością.

Ratując się przed biedą, mieszkańcy Świątnik zaczęli (poza rolnictwem) zajmować się dodatkowymi dziedzinami. Wybrali m.in. tkactwo. Wkrótce zasłynęli ze swych umiejętności w całej okolicy. Jeszcze kilkanaście lat temu można było oglądać w naturalnej scenerii (niedaleko od kościoła ) bardzo starą chałupę wiejskiego tkacza. Dzisiaj ten cenny zabytek ludowej architektury drewnianej z 1768 r. stoi w Parku Etnograficznym w Tokarni pod Kielcami. Mieszkańcy Świątnik nie tylko znakomicie tkali płótno; sami również konstruowali warsztaty i części zamienne do nich, by później sprzedawać je w innych wsiach Sandomierszczyzny. Jeszcze po wojnie pracowało tu 40 tkaczy. W 1947 r. w rodzinie Kulów Wacław wyrabiał np. płochy, czyli grzebienie do warsztatów tkackich.

Świątniki, mimo różnych kłopotów trapiących mieszkańców wioski, były zawsze wsią przodującą w mikroregionie.Tu powstała jedna z pierwszych w Sandomierkiem poczta. W 1921 r. założono w Świątnikach drużynę straży pożarnej, a w 1937r. Kółko Rolnicze. W czasie okupacji w zabudowaniach Czesława Dobka drukowano na powielaczu konspiracyjne pismo regionalne "Chłopi idą". Redakcję stanowili miejscowi ludowcu z "Rocha": Roch Kostrzewa, Marian Forc, Czesław Klimont, a współpracował z nimi nauczyciel gimnazjalny Stanisław Walezyna z Trześni. Najgorsze przeszli mieszkańcy Świątnik podczas działań frontowych 1944 r.7 sierpnia wkroczyły do wsi wojska radzieckie. W czasie walk na przyczółku baranowsko-sandomierskim zniszczeniu uległo wiele zagród.

Po II wojnie światowej życie w tej wsi toczyło się tak, jak w innych wioskach. Chłopi stopniowo odbudowywali swoje gospodarstwa. W 1954 r. powstała w Świątnikach Gromadzka Rada Narodowa. Zaczęły też docierać cywilizacyjne wygody. W styczniu 1959 r. po raz pierwszy zabłysła tu żarówka.Powierzchnia wsi wnosi 361 ha, z tego 337 ha to użytki rolne.

Opracowane przez: Józef Myjak, PAIR Sandomierz 2007

 
29
czerwca 2017 Imieniny obchodzą:
Benita, Piotr, Paweł
Interaktywny przewodnik Interaktywny przewodnikWirtualna wycieczkaPytania do wójtaDruki do pobraniaTwój dzielnicowyInformator SMSGeo System

Gościmy

Odwiedza nas 116 gości oraz 0 użytkowników.

11.gifamazonki.pngepuap1.pngesw.giflogo_fazka.jpglogo_lgd.jpgos.jpgsisms.jpgwrota-logo-big.jpg

Urząd Gminy Obrazów

27-641 Obrazów, Obrazów 84

Pokaż na mapie

 

Godziny urzędowania

poniedziałek - piatek: 7.30 - 15.30

 

 

Kontakt:

tel. (15) 836 51 62

fax. (15) 836 55 51

sekretariat@obrazow.pl